Monthly Archives: July 2016

Race (Berlijn 1936)

Mensenrechten. Propaganda. Corruptie. De ingrediënten zijn er steeds opnieuw als de discussies over de relatie tussen sport en politiek oplaaien. Zo ook bij de meest controversiële Olympische Spelen aller tijden: Berlijn 1936. De film Race vertelt het verhaal van de zwarte atleet Jesse Owens, die Hitler voor gek zette in 1936 met zijn zogenaamde superieure Arische ras. Hij won vier gouden medailles als hardloper en verspringer en troefde de Duitse kampioenen af.

Race_2016_film_posterDe film Race heeft moeite met het feit dat Jesse Owens zo ongeveer de beroemdste Olympische kampioen aller tijden is. Het verhaal is grotendeels (althans de afloop) bekend en hoe maak je dan nog een interessante film. De titel is dubbelzinnig en gaat uiteraard ook over discriminatie van zwarten in Amerika. Ironisch genoeg hebben de Tweede Wereldoorlog (en later de Vietnamoorlog) een cruciale rol gespeeld in de emancipatie van zwarten in Amerika. Oorlog verbroedert nu eenmaal. Net zoals sport. Dat levert de meest interessante scenes in de film op: wanneer de Duitse verspringer Luz Long (toepasselijke naam!) na zijn verlies Owens omarmt en samen een ereronde maakt. Na afloop zoeken de atleten elkaar weer op en blijkt dat de Duitser het Hitlerregime veracht. Misschien was de film sterker geworden als die hier meer op had gefocust. Nu blijft Race een conventionele, brave film met een saaie heroïsche zwarte atleet en een paar interessante bijfiguren (bijvoorbeeld Carice van Houten als Leni Riefenstahl) die niet goed uit de verf komen.

Veel interessanter is het boek 1936. Wij gingen naar Berlijn van Auke Kok. Hij schreef eerder al goede sportboeken en dit is wellicht zijn meest interessante, omdat het over een zo goed als vergeten sporttijdperk gaat. Kok focust op twee succesvolle Nederlandse sporters tijdens de beruchte spelen: de Rotterdamse zwemster Rie Mastenbroek en de Amsterdamse hardloper Tinus Osendarp. De eerste was goed voor drie gouden en één zilveren medaille. Dat was indrukwekkend al bleef er altijd een smet op haar sportieve prestaties. Ze kreeg na de spelen schoon genoeg van het sportwereldje en hield er al snel mee op. Het gebrek aan erkenning in later jaren maakte haar bitter, vooral omdat ze niks met politiek op had. Ze heeft gewoon zo hard mogelijk gezwommen.

1936-wij-gingen-naar-berlijn-2Het verhaal van Tinus Osendarp is nog interessanter. Hij won geheel tegen de verwachting in de bronzen medaille op het koningsnummer van de atletiek: de 100 meter sprint. Owens won en Metcalfe (ook een zwarte Amerikaan) werd tweede. Daarmee troefde hij de Duitsers af, maar werd hij in veel media bestempeld tot de ‘snelste blanke op aarde’. Kom maar eens van zo’n stempel af. Zeker niet als je tijdens de oorlog de Hitlerjugend traint en je inzet voor het oppakken van ‘politieke criminelen’. Hoe het met Tinus afloopt, moet je maar in dit indrukwekkende boek gaan lezen. Eén ding is zeker: sport en politiek blijft een ongemakkelijke combinatie.

Advertisements